۱۳۸۹ آبان ۱۱, سه‌شنبه

هلووین و روز ارواح دو ائین هم ریشه دیرین ، Halloween, Allerseelentag


شیوا مقدم

دیروز یکشنبه ٣١ اکتبر بود و بعد از تاریک شدن هوا چندین بار زنگ خانه یصدا درآمد و چند بار نگاه کردم اما کسی نبود! تعجب کردم! اما از اینور و آنور کرکر خنده میامد! خانم همسایه روبرو بیادم آورد که... بچه ها هستند زنگ می زنند...امشب هلووین است....


  بچه های محل خودشان را به شکل های ترسناک در آورده بودند و چند تائی به در خانه ها می رفتند. شنل سیاه و کلاه بلند سیاه و صورت سفید کرده و زیر چشم های گود کرده و وحشتناک... اول میخواستند بترسانند اما ناگهان پقی می زدند زیر خنده و همگی در می رفتند... خلاصه چند تائی را صدا کردم و توی کیسه هاشان شکلات و آبنبات ریختم تا این ارواح کوچک شیطان را راضی و خندان روانه کنم.



یاد چهارشنبه سوری خودمان و قاشق زنی افتادم که پارچه ای بسر می انداختیم. شکل روح می شدیم و بدر خانه ها می رفتیم بامید آنکه صاحبخانه آجیل و ابنبات در کیسه مان بریزد! هم میخواستیم بترسانیم و هم از خنده ریسه می رفتیم! آخرش هم خودمان از خودمان می ترسیدیم و ملافه ها را از سر هم پائین می کشیدیم!!! ... شاید در آن شب چهارشنبه آخر زمستان نزد ما هم چنین اندیشه ای در پشت سر و صدا راه انداختن و شکل ارواح درآوردن بود که ایرلندی های قدیم داشتند....



امروز دوشنبه ١ نوامبر در جهان مسیحیت روز مقدسین یا روز عزیزان است. روز مقدسین از سده هشتم میلادی پس از پایان یافتن ساختمان نیایشگاه سنت پتر در رم، از سوی پاپ گئورگ جهارم و واتیکان رسمیت یافت. پیش از آن اما سده ها بود که آئین بزرگداشت مقدسین و شهدای دین مسیحی مانند روزهای عید پاک یا روزهای بزرگداشت مریم مقدس در ماه می برگزار می شده اند.

لازم به ذکر است که مشخص کردن یک روز برای بزرگداشت مقدسین ضروری بنظر می رسید زیرا بمرور تعداد مقدسین به اندازه ای زیاد شدند که روزهای سال برای بزرگداشت انان کفاف نمیداد. بعنوان مثال برای مسافرین تمثال مقدسی وجود دارد که به هنگام عبور از رود خانه نام او را بدعا می خوانند: کریستوفروس مقدس. روز شهادت او در٢٥ماه ژوئن ثبت شده است.

یکروز یعد از روز مقدسین روز ارواح Allerseelentag نامیده می شود  در این روز بزرگترها برای بچه ها نان شیرینی مخصوصی می پزند و خانواده ها معمولآ برای دیدار رفتگانشان به گورستان ها می روند و برای ارواح آنان دعا کرده گور ها را اب و جارو و گلکاری نو میکنند. معمول است که گورستان ها را با شمع های کوچک زنجیر وار اراسته میکنند



روز ارواح  و هلووین ریشه های دیرینه و مشترک دارند. ریشه آنها در ائین ها و رسوم طبیعی کلتها ٭ست.

Halloween < All Hallowes Eve به معنی شب قبل از روز مقدسین است.


در زمان های دور یکی از مهمترین جشن های کلت ها، جشن یازدهمین ماه نو در تقویم سالیانه شان بود. این جشن مقارن با جشن های برداشت محصول و همچنین شروع  دوران تاریکی ، سرما و زمستان بود. نام این جشن در زبان ایرلندی سامهاین ٭است.



به باور مردمان قدیمی ایرلند، در شب سامهاین دروازه های بین دو جهان هستی و نیستی بروی یکدیگر باز می شود و مرزی بین انان نیست. در این شب گذشتگان انان برای دیدار بازمانگانشان به زمین می آمدند. مردم برای روشن شدن راه آنان در گذرها و پنجره ها شمع می افروختند و برای خوش آمد آنها خوراکی هائی آماده میکردند و خود را به شمایلی شبیه ارواح در میاوردند.



بعضی روایت ها از این حکایت دارند که مردم از ترس انتقام ارواح یا اینکه مبادا آنها را با خود ببرند کاری میکردند که آنها تفاوتی بین خودشان و زندگان نبینند!




٭Celts
٭Samhain


۱۳۸۸ اسفند ۲۴, دوشنبه

تحویل سال نوی ایرانی یا تحویل سال نوی جمهوری اسلامی؟




شیوا مقدم



سرمای فوق العاده و برف و بورانی که امسال سراسر اروپا را از ماه اکتبر تا امروز دربر گرفته است بکلی فضای فکری من را از رسیدن بهار و عید نوروز دور کرده بود.دراین دو، سه روز اخیر با اینکه مرتب باران و یا برف و گاهی هر دو با هم می باریدند چشمم به باغچه دوخته شده بود و مترصد بودم که کی بیدار می شود؟ بالاخره این تقویم بود که نزدیک شدن سال نو و بهار را متذکر شد...
طبق معمول باز غافلگیر شدم!...وای! هنوز گندم خیس نکرده ام! نکند برای سال تحویل سبزه هفت سینم کاملآ سبز و زیبا نباشد؟
وقتی برای پیدا کردن زمان سال تحویل در شهر خودمان به تقویم گوگل مراجعه کردم)چند سالیست که یکی از مدیران ایرانی گوگل بنام آقای بهرام مراوندی کار بسیارارزنده ای کرده و تقویم ایرانی را از طریق سایت گوگل در دسترس همگان قرار داده است(، نوشته زیر نقشه توجه مرا بخود جلب کرد; در آنجا صحبت از دو زمان تحویل مختلف برای روز شنبه ٢٩ اسفند ١٣٨٩ بود!
اولی اعلان زمان تحویل سال رسمی دولتی در ساعت ٢١ و ٢ دقیقه و ١٣ ثانیه مبنی بر طول سال متغیر و دیگری در ساعت ٢٠ و ٥٢ دقیقه و ٤٤ ثانیه بر مبنای سال اعتدالی گاهشماری ایرانی. بسیار متعجب شدم... مگر چند زمان تحویل سال وجود دارد؟ آقایان چطور محاسبه می کنند؟
در صفحات نخستین تقویم آقای رضا مرادی غیاث آبادی توضیحی بدین منوال در مورد سال تحویل ١٣٨٩ آمده است که تقویم دولتی امسال ترکیبی ناشناخته از ماه های قمری متوسط و هلالی با تآکید بر رویت هلال ماه رمضان و شوال تنظیم شده است! بنابراین بین اعلان رسمی تحویل سال و تحویل سال گاهشماری ایرانی تفاوت وجود دارد! ...
عجبا! انگار همین بس نبود که محاسبه زمان بر مبنای طول جغرافیائی از سال ١٨٨٤ که به فاصله یکساعت در همه کشورهای جهان متداول است،در ایران به اندازه نیم ساعت با دیگر کشورها تفاوت نشان می دهد! حالا کار به محاسبه نقطه اعتدال فصل هم کشیده که باید چند دقیقه ای متفاوت باشد!

در ایران هزاران سال است که پیشینیان ما نوروز و لحظه تحویل را بدون کمی و کاستی تشخیص داده اند و این میراث گرانبها را تا به امروز بدست ما رسانده اند. نظام گاهشماری ایرانی به عنوان دقیق ترین نظام گاهشماری در جهان افتخار ایرانیان و جامعه علمی دنیاست. تقویم ایرانی دارای قواعد تعریف شده ای برای طول سال، کبیسه گیری و تشخیص لحظه آغاز سال نو است. همین قواعد هستند که در بسیاری از نرم افزارها و جدول های محاسباتی تبدیل تقویمها بکار گرفته می شوند.

متآسفانه دولت جمهوری اسلامی در چند سال گذشته دانشمندان تقویم شناس و مورخین را از مرکز تقویم اخراج کرده و با بکار گماشتن روحانیون بجای آنان زمان تحویل سال نو الزامآ طبق گاهشماری ایرانی اعلان نمی شود. جالب این است که این مرکز زمان تعطیلات و مناسبت ها و سوگواری های دینی مانند عید فطر و رمضان و محرم و عاشوراهم به طوری که مطابق با مناسبت های حکومتی باشد و خللی در آنها به وجود نیاورد اعلان می کند.

پیش خود فکر می کردم که در داخل ایران همه رسانه ها موظف به رعایت ابلاغیه های حکومتی و تبلیغ آنها هستند اما تکلیف ما در این میان چیست؟ آیا ما باید بنشینیم و نظاره گر آن باشیم که همه پایگاه ها تحویل سال و فرارسیدن نوروز باستانی را بر اساس یک سیستم نامشخص در مرکز ژئوفیزیک حجت الاسلام های جمهوری اسلامی اعلان کنند؟

لحظه تحویل سال را می توان بر اساس قواعد گاهشماری ایرانی باین صورت برآوردکرد :مقدار ٣٦٥ روز و ٥ ساعت و ٤٨ دقیقه و ٤٦ ثانیه به زمان سال تحویل قبلی اضافه شود.


*لحظه سال تحویل سال ١٣٨٨ ساعت ١٥ و 3 دقیقه و ٥٨ ثانیه بوده
*لحظه سال تحویل سال ١٣٨٩ ساعت ٢٠ و ٥٢ دقیقه و٤٤ ثانیه می باشد.



برای اطلاع بیشتر به این مطالب مراجعه فرمائید:

گاهشماری ایرانی، اثر روانشاد استاد احمد بیرشک:
Comparative Calendar of the Iranian, Muslim Lunar, and Christian Eras For Three Thousand Years


لحظه تحویل سال بر اساس گاهشماری ایرانی در شهرهای جهان، بهرام مراوندی:
http://calendar.mozillafirefox.ir/newyear.html
گاهشماری جلالی، مقاله رضا مرادی غیاث آبادی:
http://www.ghiasabadi.com/jalali.html
٢٤ اسفند ١٣٨٨
١٥ مارس ٢٠١٠

۱۳۸۸ دی ۴, جمعه


دوستان عزیزم لطف کردند و خبر دادند که با این وبلاگ ناقابل بشیوه دولت مهرورز برخورد شده!

خلاصه اینکه، چه عرض کنم، نمردیم و فیلتر شدیم!!! به اینوسیله اسباب خوشحالی و افتخاربسیار فراهم شد!

وما بیشماریم!

۱۳۸۸ آبان ۴, دوشنبه

بنای تقویم آفتابی گوسک Sonnenobservatorium von Goseck (I)




شیوا مقدم



اطلاع پیدا کردم که قدیمی ترین بنای تقویمی یافت شده در جهان در نزدیکی شهر هاله Halle در منطقه زاکسن-آنهالت Sachsen- Anhalt (آلمان ) قرار دارد. این بنا مربوط به 5000 سال پیش از میلاد و 2000 سال قدیمی تر از بنای سنگی ستون هنچ Stonehenge درAmesbury-Wiltshire انگلستان می باشد !
از شنیدن پیدا شدن بنائی تقویمی با این قدمت در اروپای مرکزی بسیار متعجب شدم تصمیم گرفتم حتمآ به دیدن آن بروم.



زمانی که به مزارع دور و اطراف محل بنای تقویم رسیدم از ظهر گذشته بود. هوا ابری بود . باران نمی بارید ولی زمین و زمان از رطوبت خیس بود. در راه که از اتوبان خارج شده بودم از چندین روستا گذشته بودم. همه جا تا چشم کار میکرد زمین های کشاورزی بود. پیش خودم فکر می کردم در این اروپای صنعتی چه خوب است که 300 نسل پس از ساخت بنای تقویمی گوسک هنوز هم مردم این مناطق از راه کشاورزی و دامپروری زندگی میکنند.



پیاده از راه خاکی بطرف ردیف تیرک های قهوه ای تیره در دوردست میان مزارع براه افتادم. نزد خودم تصور می کردم که در این ناحیه شمالی که بسیاری از اوقات سال سرد و ابری و بارانیست چقدر باید برای مردمانی که بتازه گی از شکار و جمع آوری دانه های خوراکی دست برداشته بودند وکم کمک دراجتماعاتی کوچک در یکجا ساکن شده بودند و بکار کشاورزی می پرداختند باید مهم بوده باشد که بدانند چه زمانی زمین را برای بذر پاشی اماده کنند، چه موقع بهترین زمان برداشت محصول است یا اینکه چقدر وقت برای جمع آوری و نگهداری آذوقه برایشان باقی مانده و کلآ تا چه اندازه انجام دادن کارهائی از این دست در زمان درست و دقیق برای آنها حیاتی و در پیوند با مرگ و یا ادامه حیات جامعه کوچکشان بوده .



وقتی به نزدیکی حصار تیرک ها رسیدم دیدم که حصاریست به بلندی دو متر در دو ردیف. حصار بزرگتری دایره کوچکتر را احاطه کرده.



آقای پروفسور فرانسوا برتمس Francois Bertemes رئیس انستیتوی باستانشناسی پیشاتاریخ دانشگاه هاله در باره ساکنان باستانی گوسک می گوید: مردمانی که در گوسک زندگی می کردند همه چیز داشتند. یک سیستم کار آمد کشاورزی که مایحتاج زند گیشان را تآمین میکرد و دین و آئین خاصی که بیشتر با باروری وباورهای مربوط با آن سر و کار داشت. ما از پوشش آنان چندان اطلاعی نداریم اما زینت آلات بسیاری از کاوش ها در گورها بدست آورده ایم که بیشتر آن ها صدف های دریاهای گرم سیر و اب عمیق از نوع صدف های دریای اژه هستند. هم زینت های زنانه و هم کمر بند های مخصوص مردانه از همین نوع صدف ها هستند. از روی نوع زینت الات میتوانیم حدس بزنیم که این مردمان از نواحی دور دست سرزمین های جنوب به سوی شمال آمده اند.



از قسمت دروازه شمالی وارد محوله حصارها شدم و در داخل دایره ایستادم. دایره ای به قطر 75 متر.همه چیز بنظرم ساده و بی آلایش می آمد. به سادگی و بی آلایشی مردمان 7000 سال پیش!؟ ...



ولفگانگ شلوسر Wolfgang Schlosser اخترشناس دانشگاه Ruhr Universität میگوید: بنظر می رسد که ما در بنای تقویمی گوسک شاهد یک قربانگاه هم هستیم. ما در مورد چگونگی برگزاری مراسم و آئین ها چیزی نمی دانیم تنها می دانیم که این مراسم به اندازه ای مهم بوده اند که یکی از آنها، امروزه اگر چه به شیوه ای دیگرگون با نام شب والپورگیس -Walpurgis Nacht - وااپورگیس ناخت هنوز هم برگزار می شود. این جشن برای گرامیداشت بهار در شب اول ماه می 1 May بروی کوه Brocken برگزار می شود. ما شکی نداریم که مراسم قربانی در طول تاریخ فرهنگ بشر همواره نوعی مراسم مذهبی بوده است. باین ترتیب می توانیم نتیجه بگیریم که این مکان قدیمیترین مکان تقویمی- مذهبی جهان است!



در میان محوطه یک پلاک فلزی بروی زمین قرار داشت. این پلاک فلزی نقشی از محوطه با دو ردیف حصار و سه روزنه دیدار خورشید بود. یک روزنه در بالا با انحراف کمی سوی شمال را نشان می داد و دو روزنه دیگر سمت جنوب شرقی و جنوب غربی، محل دقیق طلوع و غروب در زمان انقلاب زمستانی در روز21 دسامبر را نشان می داد ند. من بلافاصله بیاد شب یلدای خودمان و آئین مهر پرستی بین مردمان سرزمین های ایرانی افتادم. نفس عمیقی کشیدم و سرم را به آسمان بلند کردم. خورشید مدتی بود که در نزدیکی های افق از پشت ابرها بیرون آمده بود. پیش خود اندیشیدم: به هر کجای این آسمان کبود که نگاه می کنم یاد وطنم و ائین های مردمم از من دور نیست...




انقدر در محوطه گشتم تا غروب شد و خورشید در حالی که هر دم بالش را بروی قسمتی از تیرک ها میکشید پاتین تر رفت تا بالاخره جائی در مزارع دوردست از نظر پنهان شد.



.... شخصآ تا چند هفته پیش از وجود این تقویم باستانی بی اطلاع بودم. بنظرم می آید که نوشتن اطلاعات بیشتری در این مورد برای علاقمندان خالی از لطف نباشد ...... این مطلب ادامه دارد ....